Gezondheid

Donkere urine: oorzaak en betekenis

In het kort

Donkere urine komt meestal doordat je te weinig hebt gedronken; drink je meer, dan wordt je plas weer lichter. Ook eten zoals bieten of rabarber, vitamines en sommige medicijnen kunnen de kleur veranderen. Is je plas donkerbruin, roze of rood zonder duidelijke reden, of heb je ook een geel oogwit of lichte poep, ga dan naar de huisarts.

  • Meest voorkomendTe weinig drinken
  • OnschuldigVoeding, vitamines, sommige medicijnen
  • Laat checkenBloed, cola-kleur, met geelzucht
  • Gecontroleerd26 oktober 2026

Je kijkt in de wc-pot en je plas is opeens een stuk donkerder dan normaal. Meestal is daar een simpele verklaring voor. Soms is het een signaal dat je lever, galwegen of urinewegen aandacht nodig hebben. Hieronder lees je welke kleur wat kan betekenen en wanneer je beter even belt.

Welke kleur is normaal?

Normale urine is helder tot lichtgeel. Hoe minder je drinkt, hoe sterker de gele kleur, legt Mayo Clinic uit. ’s Ochtends is je plas daardoor vaak donkerder dan later op de dag. Dat is geen reden tot zorg.

Oorzaken van donkere urine

Te weinig drinken

Dit is veruit de meest voorkomende oorzaak. Het Voedingscentrum schrijft dat heel donkere urine kan betekenen dat je te weinig hebt gedronken. Het advies voor vrouwen is minstens 1,4 liter per dag, en dan tellen alle dranken mee, ook thee, koffie en melk. Bij uitdroging kan je plas zelfs oranje worden. Drink je wat meer en wordt je urine weer lichter, dan was dat waarschijnlijk de oorzaak.

Eten en drinken

Wat je eet kan je plas verkleuren. Volgens Mayo Clinic kunnen bieten, bramen en rabarber je urine rood of roze kleuren, en kan veel tuinbonen, rabarber of aloë hem bruin maken. Ook kleurstoffen in eten of drinken kunnen de kleur veranderen. Thuisarts noemt rode bieten als bekend voorbeeld van rode plas zonder bloed.

Vitamines

Vitaminepillen met B-vitamines of caroteen kunnen je urine donkergeel tot oranje kleuren, aldus MedlinePlus van de Amerikaanse National Library of Medicine. Dat is onschuldig.

Medicijnen

Een aantal medicijnen verandert de kleur van je plas. Voorbeelden zijn de antibiotica metronidazol en nitrofurantoïne (bruiner), het tbc-middel rifampicine (roodoranje) en ijzertabletten zoals ferrofumaraat, waarvan Apotheek.nl schrijft dat je urine van kleur kan veranderen en dat dat onschuldig is. Bijzonder geval: wie mesalazine gebruikt (tegen chronische darmontsteking), kan rood-bruine urine zien als de plas in contact komt met bleekmiddel in de wc-pot. Bijwerkingencentrum Lareb noemt dat onschuldig; is je urine al verkleurd vóórdat hij de pot raakt, dan is het iets anders. Twijfel je of het van je medicijn komt, vraag het je apotheker.

Lever en galwegen

Donkerbruine, heldere urine kan wijzen op een probleem met de lever, zoals een leverontsteking (hepatitis) of levercirrose. Er komt dan te veel bilirubine in je bloed, een afvalstof die je huid en oogwit geel kleurt: geelzucht. Volgens het MDL Fonds zie je bij een blokkade van de galwegen vaak thee- of colakleurige urine samen met lichte, stopverfkleurige ontlasting. Die blokkade kan bijvoorbeeld door een galsteen komen; Thuisarts beschrijft dat je plas dan donker wordt en je poep heel licht (beige). Lees ook ons artikel over leverpijn.

Bloed in je urine

Een roze, rode of bruine plas kan bloed bevatten. Je huisarts zoekt uit of dat zo is. Bloed in de urine kan onder meer komen door een blaasontsteking, stenen in de urinewegen of een tumor in de urinewegen. De oorzaak is meestal onschuldig, maar toch blijft zichtbaar bloed plassen een alarmsignaal, schrijft het Albert Schweitzer ziekenhuis.

Spierafbraak

Een zeldzamere oorzaak van donkerbruine urine is rabdomyolyse: afbraak van spierweefsel waarbij afvalstoffen in je plas komen. Dat noemt MedlinePlus naast lever- en nierproblemen als reden om donkerbruine urine te laten onderzoeken.

Kleuren op een rij

Kleur Mogelijke oorzaken
Helder tot lichtgeel Normaal, je drinkt genoeg
Donkergeel Te weinig gedronken, ochtendplas, B-vitamines
Oranje Uitdroging, vitamines, sommige medicijnen, soms lever of galwegen
Roze of rood Bieten, bramen, rabarber, medicijnen of bloed
Bruin of colakleurig Tuinbonen, rabarber, medicijnen, of lever, galwegen, bloed of spierafbraak

Wanneer naar de huisarts?

Drink eerst wat extra en kijk of je plas lichter wordt. Neem contact op met je huisarts als:

  • je urine donkerbruin blijft terwijl je genoeg drinkt, of de kleur verandert zonder verklaring en niet weggaat
  • je ook een gele huid of geel oogwit hebt, of lichtgrijze poep. Thuisarts adviseert dan een afspraak te maken
  • je plas roze, rood of bruin is en dat niet door eten of medicijnen komt

Zie je bloed in je plas en heb je verder nergens last van, bel dan op een werkdag je huisarts. Bel dezelfde dag als je ook een van deze dingen hebt: je bent zwanger, je voelt je ziek, je hebt koorts (38 graden of hoger), rillingen of pijn in je zij, je hebt veel pijn in je buik, zij of rug, je kunt niet goed plassen, je hebt eerder een nierbekkenontsteking gehad, je gebruikt bloedverdunners of je hebt een verminderde afweer. Plas je heel veel bloed? Bel dan direct je huisarts of de huisartsen-spoedpost.

Neem bij je afspraak een plasje mee als de assistente daarom vraagt. Volgens Thuisarts moet dat binnen 2 uur bij de praktijk zijn, of binnen 24 uur als je het koel bewaart.

Kortom: kijk eerst naar wat voor de hand ligt. Heb je weinig gedronken, bieten gegeten of ben je net met een nieuw medicijn of vitaminepreparaat begonnen? Dan verklaart dat vaak de kleur. Komen er andere klachten bij, zoals geel zien, pijn in je zij of koorts, laat het dan nakijken.

V
Geschreven doorRedactie Vrouwpedia
De redactie van Vrouwpedia schrijft praktische artikelen over gezondheid, haar en beauty, liefde en slimme keuzes. Alle artikelen worden voor publicatie gecontroleerd door de hoofdredactie.

Vrouwpedia is een uitgave van Mindbogglingmedia B.V., Dokter van Deenweg 162, 8025 BM Zwolle. KvK 85952516.
Over de redactie · Redactioneel beleid · Colofon